In memoriam Staf de Clercq, 1942-2022

Morgen zal het tachtig jaar geleden zijn dat de taalgrensactivist, vakbondsman, Fronter en de stichter-leider van het Vlaamsch Nationaal Verbond Staf de Clercq op donderdag, 22 oktober 1942 in Gent overleed. Hij stierf aan de gevolgen van een al lang aanslepende hartkwaal. Thans kunnen we daar ook aan toevoegen dat de stress hem teveel werd. De gevolgen van zijn vergaande collaboratie en de blijvende tegenwerking van de bezettingsautoriteiten groeiden hem boven het hoofd. Daarbij kwam ook nog het toenemende besef dat het "tweede activisme" tot mislukken gedoemd was. De verdeeldheid binnen de Raad van Leiding van het VNV sprak hieromtrent boekdelen. Met het overlijden van de VNV-leider ging een van de meest prominente Vlaams-nationalisten uit de eerste helft van de 20ste eeuw heen.

Biografie Staf de Clercq (3)

Momenteel ben ik met Staf de Clercq te midden van de Eerste Wereldoorlog verzeild geraakt. Hoewel het bronnenmateriaal hierover eerder schaars te noemen is, zullen de oorlogsbelevenissen van sergeant-majoor De Clercq toch een cyclus van drie hoofdstukken beslaan. Intussen ben ik nog steeds op zoek naar een foto van hem zonder baard. Het ligt immers in mijn bedoeling om de cover van boekdeel een te voorzien van een baardloze Staf; dit om de nadruk te leggen op het belang van zijn biografie vóór de Eerste Wereldoorlog. Dergelijke foto's zijn eerder zeldzaam te noemen. Vanaf de Grote Wereldbrand liet hij zijn baard groeien. Tegenwoordig denk ik ook al aan de periode na het verschijnen van de Staf de Clercq-biografie. Zo ben ik me aan het inkopen over Ante Pavelic. Het ligt in mijn bedoeling om een korte biografie te wijden aan de meest beruchte Europese collaborateur. Pavelic was de leider van Kroatië tijdens de jaren, 1941-1945 en geldt als de meest zwarte van alle collaborateurs. Boek dat mettertijd zal verschijnen bij uitgeverij Aspekt.

Donaukruisvaart

Sinds gisteren ben ik terug van een kruisvaart ('cruise') op de Donau tussen Passau en Boedapest. Fantastische reis en heel wat gezien. De steden Boedapest en Wenen zijn een apart bezoek meer dan waard. Wenen is een heel gezellige stad waar je makkelijk verdwaalt en Boedapest is een zeer nette stad met veel netjes geklede jeugd. Ook zeer muzikaal. Bij ons avondlijk bezoek aan het centrum werden op twee verschillende plaatsen populaire muziek gespeeld en gezongen. Niet ver van de dom verkochten kunstenaars overdag hun karikaturen van onder meer Poetin en Orban. De politie liet hen begaan. Het is niet zo dat er overal portretten van Viktor Orban te zien zijn en slogans van zijn partij te lezen vallen. Niets van gemerkt. Wel is het zo dat je lid van zijn partij moet zijn indien je iets wilt bekomen. In Wenen en Linz was er wel overal partijpropaganda in het straatbeeld te zien. Daar vinden er op 5 oktober nieuwe presidentsverkiezingen plaats. Er zijn 22 kandidaten... Overigens had onze Weg met Doorbraak-groep in Linz het voorrecht om door de huidige president persoonlijk toegewuifd te worden. Hij dacht wellicht dat we een groep aanhangers waren. Nu, de vriendelijke man kreeg van de meeste van ons een wedergroet. Heel wat bijgeleerd tijdens deze reis in aangenaam, vriendschappelijk gezelschap. Opvallend was ook dat de Donaustreek er heel wat groener bij lag dan onze droge gewesten.

Biografie Staf de Clercq (2)

Gisteren sloot ik de werkzaamheden aan het vijfde hoofdstuk af en dat ondanks de verzengende hitte. Dankzij het groene dak boven mijn hoofd is mijn studeerkamer nog enigszins koel te houden. Ik hield het bij 25°C wel uit. Geen airco want dat maakt te veel lawaai. Het vijfde hoofdstuk handelt over Staf de Clercq als taalgrensmilitant. Gelukkig kon ik voor dat hoofdstuk over betrekkelijk veel materiaal beschikken. Thans zal ik een artikel schrijven voor de boekenreeks "De Grote Oorlog". De bijdrage zal handelen over Operation Albion. De geslaagde Duitse landing en verovering van de Baltische eilanden in oktober 1917 op de Russen. Eerder al hadden Britse en ANZAC-divisies in april 1915 gepoogd de Dardanellen op de Turken te veroveren. Maar dat draaide uit op een groot fiasco voor de geallieeerden.

Biografie Staf de Clercq (1)

Tijdens deze warme zomermaand schreef ik de eerste hoofdstukken van de Staf de Clercq-biografie in wording. Er blijven nog steeds een aantal witte vlekken over. Zelf hield SDC er geen eigen archief op na. Tijdens die onzalige repressiejaren heeft zijn familie daarbij nog heel wat briefwisseling, documenten, foto's... vernietigd. Voor zijn biograaf zijn dat telkens pijnlijke vaststellingen. Inmiddels ben ik ook te weten gekomen dat er in het grootste deel van het Pajottenland voor de Eerste Wereldoorlog nagenoeg geen klassenfoto's bestaan. Hiervoor ontbraken de geldelijke middelen.

Gemoedstoestand

 Met zo'n hitte valt het leven stil. Bij mij althans. Hoewel het in mijn 'vertrekken' koeler is dan buiten, komt de hitte -hoe langer ze duurt- langzaam maar zeker naar binnen geslopen, en vormt ze een bedreiging voor mijn geestelijk leven. Nu dreigt er niet onmiddellijk een 'geestesdood' maar liever zou ik op Spitsbergen vertoeven. Maar ook daar kennen ze thans ongekende temperaturen.

Mijn gemoedstoestand is af te leiden uit deze kaart van 1905.

Frantz van Dorpe gebundeld

 Zopas verschenen de referaten ('acta') van het colloquium gewijd aan Frantz van Dorpe in boekvorm onder de titel Frantz van Dorpe (1906-1990): ondernemer, politicus en zo veel meer. Samensteller van het verzorgd uitgegeven boek (verkrijgbaar bij het ADVN in Antwerpen)  is Frank Judo, historicus en advocaat. Het colloquium vond vorig jaar op 12 juni 2021 plaats in Sint-Niklaas. Van Dorpe militeerde in het Verdinaso, trad na de oorlog toe tot de CVP en bracht het onder meer tot burgemeester van Sint-Niklaas. Door omstandigheden werd het referaat van Dieter Vandenbroucke, die momenteel werkt aan een omstandige biografie van Joris van Severen -volgend voorjaar te verschijnen bij uitgeverij De Bezige Bij-, niet opgenomen. Zijn bijdrage zal binnenkort verschijnen in het tijdschrift Wetenschappelijke Tijdingen.