Leo Frenssen in Polen

Leo Frenssen was in de jaren 1930 een van de meest kleurrijke figuren uit de Antwerpse politieke geschiedenis. Met zijn bakfiets reed de man door de straten van Antwerpen om reclame te maken voor zijn partij, de Technokraten.

Over hem schreef ik in 2019 de korte biografie De eerste populist. Leo Frenssen, Antwerps non-conformist. Hierbij een paar citaten uit het mij toen onbekende artikel dat op 22 oktober 1938 verscheen in het Nederlandse dagblad Nieuwe Rotterdamsche Courant. Het artikel is van de hand van Emmanuel de Bom. "Frenssen, Leo, hij dien men nu zoowat overal 'den Apostel' meent te moeten noemen, 'de wilde' Frenssen is, met vijf kiezers verkozen voor den gemeenteraad. (...) Maar, dat Leo Frenssen en de zijnen nu wel en degelijk op de kussens zitten, en er niet meer kwaad zullen bedrijven dan anderen, dit staat voor mij -objectief spectator, maar meteen vriend van ieder man-van-goeden-wille- paalvast". Met dank aan Chris Ceustermans, die deze maand nog een eerste allesomvattende biografie van Filip de Pillecyn zal publiceren. 

Tot mijn grote vreugde vond ik eerder op een boekenverkoopwebstek van google de hierbij afgebeelde karikatuur van Leo Frenssen die op 6 november 1938 op de cover van een Pools tijdschrift verscheen. Een prachtige illustratie die helaas niet meer in zijn biografie kon opgenomen worden.

Tentoonstelling Dr. Borms en Staf de Clercq

Gisteren woonde ik met enkele vrienden de opening bij van de tentoonstelling "Dr. Borms en Staf de Clercq". De tentoonstelling is nog tot 13 juni te bezichtigen in het Bormshuis in de Antwerpse Volksstraat 30. Het geheel brengt een bescheiden maar verzorgd overzicht van de landdagen die in de jaren 1920 en een deel van de jaren 1930 plaatsvonden op de Kesterheide, waar het echtpaar De Clercq een lap grond bezat.

In de eerder spaarzaam uitgebrachte catalogus bij de tentoonstelling publiceerde ik een bijdrage waarin ik de historiek van de landdagen schets. Te verkrijgen op de tentoonstelling zelf. Deelname in de onkosten vijf euro. De aantrekkelijke affiche is in vierkleurendruk uitgevoerd.

De ondergang van de "Wilhelm Gustloff" of de grootste scheepsramp ooit

Nu 81 jaar geleden, op 30 januari 1945, zonk het Duitse kruisvaartschip de Wilhelm Gustloff, op weg naar de havenstad Kiel, met meer dan 10.000 passagiers (vooral vrouwen en kinderen) aan boord in de golven van de ijskoude Oostzee. Het 208 meter lange schip werd getroffen door drie torpedo's afkomstig van de Sovjet-duikboot S 13 en dat vanop 700 meter afstand. Het zonk in amper enkele minuten tijds. Meer dan 9300 mensen verdronken hierbij. Meteen was het de grootste scheepscatastrofe uit de wereldgeschiedenis.

De duikbootkapitein Alexander Marinesko hield geen rekening met de internationale regels: het reusachtige schip voer geen zigzagkoers maar volgde een rechte lijn; verder was het verlicht en toonde het de kenmerken van een hospitaalschip. Met dit alles hield de ijdele en drankzuchtige Sovjet-commandant geen rekening. Hij wilde enkel maar zoveel mogelijk Duitsers ('Hitleristen') naar de dieperik zenden. Zijn oversten namen zijn optreden bij thuiskomst niet in dank af. Marinesko werd gedegradeerd en vertoefde enkele jaren in een goelagkamp. In 1963 overleed de man. Het was uitgerekend Gorbatsjov die hem later in eer herstelde en hem tot Held van de Sovjet-Unie uitriep.

Doordat de Gusloff razendsnel zonk was er onvoldoende tijd om alle reddingsboten uit te zetten. Aan boord en in het water speelden zich verschrikkelijk tragedies af. Duitse escorteschepen slaagden er in om nog 934 mensen uit het ijskoude water te redden. Allen waren ze onderkoeld. 

De latere Nobelprijswinnaar voor Literatuur Günter Grass publiceerde in 2002 zijn pakkende novelle Im Krebsgang, gewijd aan de ondergang van de Wilhelm Gustloff.

De "Grüne Woche" in Berlijn

Nog steeds vindt in Berlijn, eind januari/begin februari de zogenaamde internationale Grüne Woche of Groene Week plaats. Dit jaar viert de organisatie haar honderdste verjaardag. Deze jaarlijkse manifestatie van land- en tijdbouw ontstond in 1926 en bood de bezoekers een inkijk op de nieuwste ontwikkelingen en mogelijkheden op het gebied van de hierboven vermelde teelten en exploitatiemachines. Enkel tijdens de jaren 1940-1948 werd de tentoonstelling omwille van de oorlog en de eerste naoorlogse jaren geschorst.

De naam 'Grüne' had geen uitstaans met het feit dat tuinbouwers en boeren fervente natuurliefhebbers waren. Enkel droegen tal van bezoekers en aanwezige standhouders wegens de winterkou een groene loden wintermantel. Het symbool van de Groene Week vormen twee in elkaar verstrengelde gersthalmen.

Naar aanleiding van de 50ste verjaardag verscheen een bijzondere postzegel

Tot aan de Oekraïens-Russische oorlog in 2022 (tot op heden) bezat Rusland een
van de grootste standen.

Nieuwe Franco-biografie

Dezer dagen kocht ik de nieuwe Franco-biografie van de hand van de Britse journalist en historicus Giles Tremlett. De volledige titel van het boek luidt: El Generalisimo Franco. Power, Violence and the Quest for Greatness. De Engelse vertaling verscheen afgelopen zomer bij uitgeverij Bloomsbury in Londen. Of de meer dan vijfhonderd pagina's omvattende biografie ook in het Duits en/of het Nederlands zal verschijnen, weet ik niet. 

Over Franco zijn al tal van biografieën verschenen. In elk geval zal ik deze gebruiken als ik later mijn eigen beknopte biografie over José Antonio Primo de Rivera zal schrijven. Het boek zal ik wel niet onmiddellijk lezen. Mijn 'karretje' met nieuwe boeken ligt immers constant vol met boeken die moeten gelezen worden. Maar ze hebben geduld. Ze komen immers allen aan de beurt.

 

Het laatste nummer van Knack van dit jaar (31 december) bevat een gedegen recensie van Walter Pauli van vijf bladzijden over mijn Staf de Clercq-biografie. Het was voor me een aangename verrassing.

Eerder deze maand verscheen in het decembernummer van Doorbraak het verslag van een tweegesprek tussen Bruno de Wever en mij, dat door hoofdredacteur Pieter Bauwens afgenomen werd.

Het deed me allemaal veel plezier.

Boekenlijstje

Overal verschijnen er thans lijstjes waarin de zogenaamde beste, leukste, spannendste, meest hilarische enz. boeken van het jaar 2025 staan opgenomen. Voor eenmaal zal ik hieraan meedoen. Hieronder een lijstje met mijn vier 'beste' boeken alfabetisch per auteur. Ik las ze met veel plezier. Uiteraard heb ik mijn Staf de Clercq. Biografie niet opgenomen.

1. Tillmann Lahme, Thomas Mann. Ein Leben. (München, dtv);

2. Geert Mak, Wisselwachter. Amerika-Europa, 1933-1945. (Amsterdam, Atlas-Contact);

3. Karim van Overmeire, Vervloekt land. In de voetsporen van de Vlaamse en Hollandse soldaten van Napoleon in Spanje en Portugal. (Antwerpen, Ertsberg);

4. Gé Vaartjes, Vleugellam. Godfried Bomans, 1913-1971. (Amsterdam, Querido Facto).