Was opa lid van de NSDAP of de nazipartij?

Na de bezetting van Duitsland stalen de Amerikanen het partijkaartensysteem van de NSDAP of de nationaalsocialistische partij, en deponeerden deze in hun eigen nationaal archief. Thans werden al deze lidkaarten op het internet toegankelijk gemaakt. Het zijn er meer dan tien miljoen. Het magazine Der Spiegel onthulde in haar jongste nummer van 15 mei dat ze met AI deze documenten in een aparte makkelijk raadpleegbare databank gestopt heeft.

Nu kan dus iedere Duitser of andere belangstellende op internet nagaan of zijn grootvader/grootmoeder lid was van de NSDAP en dat liever verborgen hield. Dat zal wellicht aanleiding geven tot heel wat drama's en familieruzies. Zo is het verhaal al bekend van een neef die uitploos dat zijn grootvader in november 1938 tijdens de Reichskristallnacht de synagoge van Rheine in brand stak, en dat steeds verzwegen had. Wie zal hier nog baat bij vinden? Deze mensen zijn thans allen hoogbejaard en moeten ze hier nog voor vervolgd worden? In elk geval, liet Der Spiegel weten, lopen in sommige families de gemoederen hoog op.

De nieuwe orde tegen rokers

Hoewel pas in de jaren 1970 de kwalijke effecten van roken op de gezondheid echt doordrongen tot het grote publiek, waren de nationaalsocialisten er veertig jaar eerder als eersten al druk mee bezig. Opvallend is dat niet alleen Adolf Hitler tegen roken was, maar ook zijn collega's Francisco Franco, Benito Mussolini, Ante Pavelic en Anton Mussert. 

In de jaren dertig van vorige eeuw was al bekend dat roken kon leiden tot hart- en vaatziekten en kanker. Hitler beval als eerste staatsman in Europa een antirookcampagne: roken in openbare gelegenheden werd verboden, en overal verschenen posters en advertenties die de gevaren duidelijk maakten. Na de Duitse capitulatie in mei 1945 werd de sigaret weer populair - wat ongetwijfeld ook te maken had met de kettingrokende bevrijders en bezetters (voor wat betreft Duitsland).

Een van de meest verstokte kettingrokers was de Franse collaborateur en premier Pierre Laval maar hem kun je moeilijk een fascist of nationaalsocialist noemen. Sinds kort ben ik bezig met het schrijven van zijn biografie voor een Nederlandstalig leespubliek. 

Burgemeester van Leipzig pleegt zelfmoord

Op 18 april 1945 pleegde de burgemeester van Leipzig, Alfred Freyberg zelfmoord. Hij was 53 jaar. Een dag later bezetten de Amerikanen de stad. Wellicht vreesde Freyberg, lid van de NSDAP, door de bezetters terechtgesteld te zullen worden.

Samen met hem namen zijn vrouw, Magdalena Schwanneke (49 jaar) en hun dochter Barbara (19 jaar) een dodelijk gif in. Zoon Wilhelm Friedrich (21 jaar)
sneuvelde een jaar tevoren op 25 juli 1944 in Wit-Rusland.

Toen het gezin in het bureau van de burgemeester gevonden werd, ontstond deze iconische foto die de wereld rondging. Barbara draagt haar verpleegsteruniform.

Biografie Hugo Schiltz

Na een dagenlange lectuur, van kaft tot kaft, kon ik gisteren de uitgebreide biografie van Eric van de Casteele, Hugo Schiltz. Homme hors catégorie. Politieke biografie (uitgeverij Ertsberg) dichtslaan. Ik besprak het boek zopas voor het digitale tijdschrift Kunsttijdschrift Vlaanderen. Geïnteresseerden kunnen het daar lezen.

Hugo Schiltz speelde een bescheiden rol in mijn leven. Als student en lid van de Vlaams-Nationale Studentenunie (met toen Reinoud d'Haese als voorzitter) woonde ik op een avond in mei 1977 in een aula van de Blandijnberg in Gent een meeting bij met Schiltz als spreker. Ik herinner me nog goed dat de man die voor mij zat, een oudere, kaalhoofdige heer, plots recht veerde en in de richting van de spreker 'Verrader!' riep. Schiltz grimlachte even en zette dan zijn betoog verder. Een deel van het publiek applaudiseerde en een kleiner deel jouwde.

Zelf wist ik nog niet voldoende -na negentien jaar in Duitsland gewoond te hebben- waarom Schiltz een verrader genoemd werd. Achteraf deed Reinoud, bijgestaan door Francis van den Eynde, me het verhaal uit de doeken. Zo leerde ik weer een nieuw aspect van de Vlaamse Beweging kennen. Achteraf ontmoette ik Hugo Schiltz nog enkele keren waarbij het slechts eenmaal tot een echt gesprek kwam.

"De vraag van de wachtmeester" door Hendrik Jozef Elias

Gisteren kon ik een punt zetten achter het inleidend hoofdstuk dat ik schreef bij de binnen afzienbare tijd te verschijnen bronnenuitgave De vraag van de wachtmeester, of de oorspronkelijke oorlogsherinneringen van de tweede leider van het VNV, Hendrik Jozef Elias. Deze oorspronkelijke memoires bevatten enkele opmerkenswaardige aanvullingen en beschouwingen op het oorlogsverhaal van het VNV. Weer een werk dat afgehandeld is en ik kan schrappen van mijn "nog te doen"-lijst.

Wellicht zal het boek in de loop van 2027 verschijnen. 

Torcross - Operation Tiger

In het voorjaar van 1944 gebruikten de Amerikanen de Slapton Sands, vlak bij het Zuid-Engelse dorp Torcross, dat toen volledig ontruimd was ten bate van de GI's, als oefenterrein voor D-Day. Het strand leek er immers op dat van de Normandische kust.

In de vroege ochtend van 28 april 1944 voeren Amerikaanse landingsvaartuigen de baai in voor een oefening. Dat was ook de Duitse marine opgevallen. Het drukke radioverkeer bleef immers niet onopgemerkt. Ter plaatse zagen ze een konvooi van wel drie mijl lang de baai invaren. De Duitsers hadden onmiddellijk door wat de Amerikanen van plan waren. Negen Duitse torpedoboten voeren onverschrokken tussen de geallieerde vaartuigen door en konden een enorme ravage aanrichten. Operation Tiger, aldus de codenaam, voltrok zich in het diepste geheim en het opperbevel achtte bescherming niet nodig.

Meer dan duizend Amerikaanse soldaten en matrozen kwamen om het leven en ettelijke boten en landingsvaartuigen, waaronder twee grote LCT's volgeladen met Sherman-tanks, werden tot zinken gebracht. Om de moraal niet te ondermijnen werd deze ramp destijds doodgezwegen. De Duitse boten bleven allen ongedeerd. 

Boekenbeurs in Baasrode

(Foto Filip Duynslager)

Zaterdag ll. vond in Baasrode bij Dendermonde de eerste Boekenbeurs  "Lode van Dessel" plaats, zo genoemd naar de Vlaams-nationalist die als eerste van wal stak met een eigen Vlaamse boekenbeurs in Nijlen. In Baasrode, een initiatief van de duizendpoot Jan de Beule, kwamen zo'n paar honderd bezoekers over de vloer. De enkele tientallen standhouders, waaronder mezelf, waren na afloop allen tevreden over de opkomst en de verkoop. 'Toeristen', zij die eventjes binnenkomen en een rondje slenteren in de zaal om zich daarna te gaan laven aan de bar, waren er haast niet. Haast niemand verliet de beurs zonder een aankoop in zijn bezit.

Zelf verkocht ik vooral exemplaren van mijn nieuw boek Als de dag van gisteren en van mijn biografie over Staf de Clercq. Ook enkele exemplaren van de laatste Dwarsliggers (2022) vonden hun weg naar nieuwe bezitters. Een beurs die zeker voor herhaling vatbaar is. De mensen van het Vlaams Historisch Archief verdienen hiermee zeker een pluim.