Andermaal Unternehmen Barbarossa

Sinds zondagochtend 3u 's nachts, nu 85 jaar geleden, ging op 22 juni 1941 Unternehmen Barbarossa van start. Het is nog steeds de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis. Hitler-Duitsland viel samen met Hongaarse, Italiaanse, Finse, Roemeense en Kroatische legers de Sovjet-Unie binnen. Later kwamen daar nog tienduizenden vrijwilligers uit zowat alle Europese landen bij.

Het groots opgezette offensief dat in mei 1945 in Berlijn eindigde, zou de wereldgeschiedenis op zijn kop zetten. De Sovjet-Unie onder Stalin kwam als grote overwinnaar uit de Tweede Wereldoorlog. Enkele jaren later stonden Amerikanen en Britten met getrokken messen tegenover hun voormalige Sovjet-bondgenoot. De Koude Oorlog zorgde voor decennialange spanningen, die thans, meer dan 35 jaar na de val van de Muur, nog steeds bestaan. 

Het laatste nummer

Met wat geluk heb ik recent de hand kunnen leggen op het laatste nummer van De Schouw, het tijdschrift van de "Nederlandsche Kultuurkamer", dat in januari 1945 verscheen. Het betrof het eerste nummer van de vierde jaargang. Daarna legde de redactie het bijltje erbij neer.

De Schouw was het paradepaardje van de Nederlandse Cultuurkamer waarvan alle kunstenaars en auteurs tijdens de bezetting lid moesten zijn, wilden ze subsidies ontvangen of publiceren. Het was een voor die tijd luxueus uitgegeven tijdschrift op groot formaat (31 x 24,5 cm) met heel wat illustraties, ook buitentekstillustraties. 

In het laatste nummer behandelt Hendrik Lindt twee redelijk onbekende componisten Leo Justinus Kauffmann en Paul Graener. Vooral professor Jan de Vries is aanwezig met een artikel over het Germaanse verlangen en een recensie van zijn eind 1944 verschenen bundel Het herwonnen verleden. Opstellen en voordrachten door A.B. Roels. Verder bevat het nummer artikels over het
17de eeuwse huis dat gelegen was aan de Korte Vijverberg 3 in 's Gravenhage met een rist foto's van de verbouwingen, en een bijdrage van E.C.G. Brunner over de samenhang tussen de bevolkingen van Nederland en het Duitse Rijk. Een beschouwing over muziekesthetica, de portamento, van de hand van Frank Delboy sluit het nummer af, dat in totaal 28 blz. telt. Uit niets blijkt dat het laatste nummer in volle oorlog verscheen. 

Een Hongaar schrijft over de Vlaamse Beweging

Tijdens mijn wereldwijde digitale zwerftochten op zoek naar het goede boek kwam ik onlangs in Boedapest, hoofdstad van Hongarije, terecht. Ik kwam er het boek Flamandok és Vallonok of "Vlamingen en Walen" tegen en kocht het dadelijk. Het boek verscheen in 1986 en is een historisch-politiek essay van de in zijn land bekende historicus Karsai Laszlo, in het Hongaars wordt eerst de familienaam geschreven, gevolgd door de voornaam. Bij ons zou het Laszlo Karsai zijn.

Het boek verscheen bij de toenmalige Hongaarse staatsuitgeverij Kossuth Könyvkiado, en biedt in 200 blz. een beknopte en kritische analyse van de historische, economische en sociaal-culturele wortels van de Belgische communautaire strijd. Voor een Hongaars publiek tijdens de laatste jaren van het socialistische tijdperk -schrijver kon het niet weten-, biedt het boek een zeldzaam neutrale, niet-marxistische blik op de complexe westerse politiek. 

Karsai slaagt erin om de Belgische taalstrijd te ontleden, niet als een simpel taalkundig probleem maar als een complex product van veranderende economische structuren en klassenbelangen. Zo beschrijft Karsai de taalwetten van 1932 als een formele erkenning dat het Franstalige assimilatiemodel in Vlaanderen definitief gefaald had. Veel aandacht besteedt hij ook aan het VNV van Staf de Clercq en Rex van Léon Degrelle.

Nogmaals Frenssen

Na de publicatie van een Poolse karikatuur (zie 8 februari 2026) van de Antwerpse wereldverbeteraar en politicus Leo Frenssen publiceren we hierbij een andere karikatuur van hem. Ze verscheen op de omslag van het satirische Gentse tijdschrift Reinaert van 5 november 1938. Frenssens partij had toen de gemeenteraadsverkiezingen in Antwerpen gewonnen en de burgerlijke politici voor schut gezet. In april 1939 zou hij ook tot volksvertegenwoordiger verkozen worden.

Hoofdredacteur Firmin Parasie schreef onder meer in zijn hoofdartikel: "Een Kristus-figuur, om Servaes jaloersch te maken, zoo voert Frenssen regie over zichzelf. Die brave man meent het zoo goed, zegt de volksmond. Die eerlijke sukkel, waarom zouden wij niet op hem stemmen? (...) Frenssen komt uit den hoek der war resisters, der kommunisten maar hij werkt niet voor een zoveelse internationale, wel voor eigen rekening. Kleinbedrijf dus in marxisme, geen kettingwerk voor Stalin. Al te individualistisch aangelegd, zelfs te plaatselijk Antwerpsch, om in een massabeweging thuis te zijn. Frenssen staat los van het kommunisme, want het kommunisme is Frenssen niet. Wat de Vlaamsche eisen betreft: ik ben Vlaming, zegt Frenssen. Maar den franskiljon mag geen kwaad geschieden en België is ons vaderland. Begrepen?"

De redding van de Weense Stephansdom in 1945

Tijdens de slag om Wenen in april 1945 werd er aan de torenspits van de wereldberoemde Stephansdom een witte vlag gehesen om het kerkgebouw te sparen. Woedend beval de bevelvoerende 'Stadtkommandant' SS-generaal Sepp Dietrich als vergelding de dom in puin te schieten. Hauptmann (kapitein) Gerhard Klinkicht weigerde echter het bevel uit te voeren. Zowel de Stephansdom, hoewel beschadigd, als Klinkicht overleefden de Tweede Wereldoorlog.

Herdenking moordpartij in Abbeville

Vandaag 66 jaar geleden vond in Abbeville (Abbegem) een moordpartij plaats. Franse hysterische soldateska vermoordden er een aantal gedeporteerden uit Vlaams-België. Onder meer Joris van Severen en Jan Rijckoort behoorden tot de slachtoffers.

Exact een jaar later vond in 1941 op het Binnenhof in Den Haag een herdenking van de moord op de Verdinaso-leider plaats. Het jeugdvendel "Joris van Severen" van de NSB van Anton Mussert bracht toen een eerbetoon aan hun naamgever uit. Een moment van aandacht. Zie foto. 

(Foto Verzameling Pieter Jan Verstraete)

Was opa lid van de NSDAP of de nazipartij?

Na de bezetting van Duitsland stalen de Amerikanen het partijkaartensysteem van de NSDAP of de nationaalsocialistische partij, en deponeerden deze in hun eigen nationaal archief. Thans werden al deze lidkaarten op het internet toegankelijk gemaakt. Het zijn er meer dan tien miljoen. Het magazine Der Spiegel onthulde in haar jongste nummer van 15 mei dat ze met AI deze documenten in een aparte makkelijk raadpleegbare databank gestopt heeft.

Nu kan dus iedere Duitser of andere belangstellende op internet nagaan of zijn grootvader/grootmoeder lid was van de NSDAP en dat liever verborgen hield. Dat zal wellicht aanleiding geven tot heel wat drama's en familieruzies. Zo is het verhaal al bekend van een neef die uitploos dat zijn grootvader in november 1938 tijdens de Reichskristallnacht de synagoge van Rheine in brand stak, en dat steeds verzwegen had. Wie zal hier nog baat bij vinden? Deze mensen zijn thans allen hoogbejaard en moeten ze hier nog voor vervolgd worden? In elk geval, liet Der Spiegel weten, lopen in sommige families de gemoederen hoog op.