Tentoonstelling Dr. Borms en Staf de Clercq

Gisteren woonde ik met enkele vrienden de opening bij van de tentoonstelling "Dr. Borms en Staf de Clercq". De tentoonstelling is nog tot 13 juni te bezichtigen in het Bormshuis in de Antwerpse Volksstraat 30. Het geheel brengt een bescheiden maar verzorgd overzicht van de landdagen die in de jaren 1920 en een deel van de jaren 1930 plaatsvonden op de Kesterheide, waar het echtpaar De Clercq een lap grond bezat.

In de eerder spaarzaam uitgebrachte catalogus bij de tentoonstelling publiceerde ik een bijdrage waarin ik de historiek van de landdagen schets. Te verkrijgen op de tentoonstelling zelf. Deelname in de onkosten vijf euro. De aantrekkelijke affiche is in vierkleurendruk uitgevoerd.

De ondergang van de "Wilhelm Gustloff" of de grootste scheepsramp ooit

Nu 81 jaar geleden, op 30 januari 1945, zonk het Duitse kruisvaartschip de Wilhelm Gustloff, op weg naar de havenstad Kiel, met meer dan 10.000 passagiers (vooral vrouwen en kinderen) aan boord in de golven van de ijskoude Oostzee. Het 208 meter lange schip werd getroffen door drie torpedo's afkomstig van de Sovjet-duikboot S 13 en dat vanop 700 meter afstand. Het zonk in amper enkele minuten tijds. Meer dan 9300 mensen verdronken hierbij. Meteen was het de grootste scheepscatastrofe uit de wereldgeschiedenis.

De duikbootkapitein Alexander Marinesko hield geen rekening met de internationale regels: het reusachtige schip voer geen zigzagkoers maar volgde een rechte lijn; verder was het verlicht en toonde het de kenmerken van een hospitaalschip. Met dit alles hield de ijdele en drankzuchtige Sovjet-commandant geen rekening. Hij wilde enkel maar zoveel mogelijk Duitsers ('Hitleristen') naar de dieperik zenden. Zijn oversten namen zijn optreden bij thuiskomst niet in dank af. Marinesko werd gedegradeerd en vertoefde enkele jaren in een goelagkamp. In 1963 overleed de man. Het was uitgerekend Gorbatsjov die hem later in eer herstelde en hem tot Held van de Sovjet-Unie uitriep.

Doordat de Gusloff razendsnel zonk was er onvoldoende tijd om alle reddingsboten uit te zetten. Aan boord en in het water speelden zich verschrikkelijk tragedies af. Duitse escorteschepen slaagden er in om nog 934 mensen uit het ijskoude water te redden. Allen waren ze onderkoeld. 

De latere Nobelprijswinnaar voor Literatuur Günter Grass publiceerde in 2002 zijn pakkende novelle Im Krebsgang, gewijd aan de ondergang van de Wilhelm Gustloff.

De "Grüne Woche" in Berlijn

Nog steeds vindt in Berlijn, eind januari/begin februari de zogenaamde internationale Grüne Woche of Groene Week plaats. Dit jaar viert de organisatie haar honderdste verjaardag. Deze jaarlijkse manifestatie van land- en tijdbouw ontstond in 1926 en bood de bezoekers een inkijk op de nieuwste ontwikkelingen en mogelijkheden op het gebied van de hierboven vermelde teelten en exploitatiemachines. Enkel tijdens de jaren 1940-1948 werd de tentoonstelling omwille van de oorlog en de eerste naoorlogse jaren geschorst.

De naam 'Grüne' had geen uitstaans met het feit dat tuinbouwers en boeren fervente natuurliefhebbers waren. Enkel droegen tal van bezoekers en aanwezige standhouders wegens de winterkou een groene loden wintermantel. Het symbool van de Groene Week vormen twee in elkaar verstrengelde gersthalmen.

Naar aanleiding van de 50ste verjaardag verscheen een bijzondere postzegel

Tot aan de Oekraïens-Russische oorlog in 2022 (tot op heden) bezat Rusland een
van de grootste standen.

Nieuwe Franco-biografie

Dezer dagen kocht ik de nieuwe Franco-biografie van de hand van de Britse journalist en historicus Giles Tremlett. De volledige titel van het boek luidt: El Generalisimo Franco. Power, Violence and the Quest for Greatness. De Engelse vertaling verscheen afgelopen zomer bij uitgeverij Bloomsbury in Londen. Of de meer dan vijfhonderd pagina's omvattende biografie ook in het Duits en/of het Nederlands zal verschijnen, weet ik niet. 

Over Franco zijn al tal van biografieën verschenen. In elk geval zal ik deze gebruiken als ik later mijn eigen beknopte biografie over José Antonio Primo de Rivera zal schrijven. Het boek zal ik wel niet onmiddellijk lezen. Mijn 'karretje' met nieuwe boeken ligt immers constant vol met boeken die moeten gelezen worden. Maar ze hebben geduld. Ze komen immers allen aan de beurt.

 

Het laatste nummer van Knack van dit jaar (31 december) bevat een gedegen recensie van Walter Pauli van vijf bladzijden over mijn Staf de Clercq-biografie. Het was voor me een aangename verrassing.

Eerder deze maand verscheen in het decembernummer van Doorbraak het verslag van een tweegesprek tussen Bruno de Wever en mij, dat door hoofdredacteur Pieter Bauwens afgenomen werd.

Het deed me allemaal veel plezier.

Boekenlijstje

Overal verschijnen er thans lijstjes waarin de zogenaamde beste, leukste, spannendste, meest hilarische enz. boeken van het jaar 2025 staan opgenomen. Voor eenmaal zal ik hieraan meedoen. Hieronder een lijstje met mijn vier 'beste' boeken alfabetisch per auteur. Ik las ze met veel plezier. Uiteraard heb ik mijn Staf de Clercq. Biografie niet opgenomen.

1. Tillmann Lahme, Thomas Mann. Ein Leben. (München, dtv);

2. Geert Mak, Wisselwachter. Amerika-Europa, 1933-1945. (Amsterdam, Atlas-Contact);

3. Karim van Overmeire, Vervloekt land. In de voetsporen van de Vlaamse en Hollandse soldaten van Napoleon in Spanje en Portugal. (Antwerpen, Ertsberg);

4. Gé Vaartjes, Vleugellam. Godfried Bomans, 1913-1971. (Amsterdam, Querido Facto).

Maurits Cailliau is niet meer

Vanmorgen vernam ik het overlijden van Maurits Cailliau op 87-jarige leeftijd in Ieper. Hoewel vrienden en kennissen wisten dat hij al geruime tijd zwaar ziek was, kwam zijn overlijden op maandag, 15 december toch nog als een onaangename verrassing. Tot op hoge leeftijd was hij de spil en draaischijf van het Studiecentrum Joris van Severen. Aan de door hem uit de grond gestampte jaarboeken Joris van Severen. Zijn persoon, zijn gedachten, zijn invloed, zijn werk, die vanaf 1997 begonnen te verschijnen, besteedde hij het grootste deel van zijn tijd. Samen brengen ze een enorme stapel informatie over Joris van Severen en zijn Verdinaso.

Daarnaast was hij als non-conformist decennialang de gedreven secretaris van de stichting/genootschap Zannekin en de eindredacteur van het gelijknamige jaarboek. Deel 1 verscheen in 1977. Andere initiatieven waren onder meer de Joris van Severen Mededelingen en de ADJV-Schriften. Terecht noemde een vriend hem een "West-Vlaams werkpaard". Maurits was zijn leven lang een overtuigd Heel-Nederlander. Deze bakkerszoon begon zijn loopbaan als beroepsmilitair en werd nadien door examens ambtenaar bij het ministerie van Financiën, eerst in Brussel en daarna in zijn thuisstad.

Ik leerde Maurits in het begin van 1977 kennen. Een jaartje eerder was ik vanuit Duitsland in Ieper komen wonen. Ik werd bij hem thuis telkens gastvrij ontvangen en kreeg bij volgende bezoeken een reeks lessen over de Vlaamse Beweging, Frans-Vlaanderen, Artur Mahraun en de Heel Nederlandse gedachte. Het duurde niet lang of ik werd van dichtbij betrokken bij zijn initiatieven omtrent Joris van Severen. Ik leerde van nabij het neo-Dinaso wereldje kennen en ging een paar maal mee naar Abbeville. Naar aanleiding van een paar reisjes naar Friesland overtuigde Maurits er me van om voor het Zannekin jaarboek een vaste rubriek over Friesland te vullen. Ik heb het een paar decennia met plezier gedaan.

Het hoogtepunt van onze samenwerking lag bij de totstandkoming van de fotobiografie Joris van Severen die in 2014 verscheen. 

Aan zijn echtgenote Lutgarde en zijn familie betuig ik hierbij mijn innige deelneming.