"Curiosa Schriften", aflevering I

Sinds een goede week loopt mijn nieuwe folderslag met in de aanbieding de 2de druk van mijn boek Hitlerjeugd Vlaanderen, het boekje Hendrik Jozef Elias en het Oekraïens nationalisme en tot slot de eerste aflevering van mijn spikssplinternieuwe brochurereeks Curiosa-Schriften. Dit eerste deeltje is gewijd aan de Temsenaar, Heel Nederlander en activist Jef Hinderdael. Na de Eerste Wereldoorlog nam hij de wijk naar het Nederlandse Soest waar hij bleef wonen tot aan zijn overlijden in 1948. De aflevering telt 48 blz. in vierkleurendruk en is ruim geïllustreerd. Al zeg ik het zelf maar het is piekfijn uitgebracht. De prijs bedraagt acht euro (zonder verzendingskosten).

In een eerste fase had ik de Curiosa bedacht als een soort jaarboek van een honderdtal pagina's. Pas later besefte ik dat het uitbrengen in boekvorm (zie boekenlegger rechts) en in vierkleurendruk een eerder dure aangelegenheid zou worden. Vandaar mijn keuze om jaarlijks een paar brochures uit te brengen over telkens een enkel onderwerp. Het aantal pagina's zal variëren tussen 32 en 48 pagina's. De oplages zal ik beperken tot vijftig à 150 exemplaren. Het ligt niet in mijn bedoeling om ze in het commerciële circuit onder te brengen.

Amerikaanse bommenwerper B-24 'Liberator' was een vliegende doodskist

Uit recent vrijgegeven cijfers blijkt dat 15.000 Amerikaanse vliegtuigbemanningen tijdens hun opleiding al omkwamen. En dat op een totaal verlies van 52.000 piloten en bemanningsleden of 30 % van het totaal. Dat zijn indrukwekkende cijfers. De kroon spande hierbij de viermotorige US-bommenwerper B-24 die terecht door de bemanningen als een vliegende doodskist beschouwd werd. 

Een B-24 bommenwerper

Niet alleen was het een onbetrouwbaar toestel maar de opleiding diende in een mum van tijd te geschieden en de zekerheid van het toestel was beneden alle peil. De opleiding duurde veel te kort. Er was ook voortdurend behoefte aan nieuwe piloten en crewleden, die vaak veel te jong en onervaren waren. Immers meer dan hun Britse collega's werden de Amerikaanse met bosjes door de Duitsers uit de lucht geschoten. De Duitse Flak en nachtjagers waren immers heel efficiënt, en dat in tegenstelling tot wat in de boekjes geschreven staat.

"Binnen vijf minuten beginnen we Rusland te bombarderen"

Vandaag is het 42 jaar geleden dat de Amerikaanse president Ronald Reagan op 11 augustus 1984 volgende roemruchte uitspraak deed. Deze luidde: "My fellow Americans. I'm pleased to tell you today that I've signed legislation that will outlaw Russia forever. We begin bombing in five minutes".

Hij deed dit als voorbereiding van zijn wekelijkse radiotoespraak op de National Public Radio. De microfoon stond niet aan, maar zijn 'grapje' lekte nadien snel uit. Even was er ook paniek in Moskou maar Gorbatsjov werd vlug gerustgesteld. Hoe zou Poetin gereageerd hebben?

De roofzucht van de Russen

Ook meer dan tachtig jaar na de Tweede Wereldoorlog bezit Rusland als opvolger van de voormalige Sovjet-Unie nog heel wat Duits cultureel erfgoed. De roofzucht van de Sovjet-Unie kende geen grenzen. In 1945-1947 opereerden speciale 'trofeebrigades' in Duitsland en het bezette Oost-Europa. Het aantal geroofde en geplunderde schilderijen, kostbare boeken, manuscripten, beelden, etsen, gravures, privéverzamelingen, antieke meubels, juwelen, etc. dat de Russen thans nog in hun bezit hebben, wordt ruwweg op 3,6 miljoen stukken geschat. En dat alleen al uit voormalig Duits eigendom. 

Onder Gorbatsjov en Jeltsin werden een aantal gestolen kostbaarheden teruggegeven maar thans is de speciale commissie, die daarover onderhandelde, al jarenlang niet meer samengekomen. Al in 1997 besliste het Russische parlement dat de geroofde kunstgoederen Russisch staatseigendom werden. Over bepaalde stukken zoals privécollecties kon er toen nog onderhandeld worden maar nu zit alles potdicht.

Nieuwe spannende Oxford detective

Zopas sloot ik de lectuur af van de eerste literaire thriller van Susie Dent (1964) Een definitie van schuld, die oorspronkelijk in 2024 in het Engels verscheen. Inmiddels verscheen dit jaar haar tweede thriller. Het boek speelt zich af in het eeuwenoude Oxford dat we kennen sinds de Inspector Morse-boeken verfilmd werden. In het leven is Dent woordvoerder voor de Oxford University Press. Van vorming is ze lexicograaf. 

De hoofdpersoon uit Susie Dents boek is Martha Thornhill die net terug in Engeland is na tien jaar in Berlijn gewerkt te hebben. Zij is benoemd tot hoofdredacteur van de fictieve Clarendon English Dictionary. Samen met een klein team medewerkers wordt er steeds gezocht naar nieuwe woorden om de Engelse woordenschat ermee te verrijken. Zo'n nieuw woord is bijvoorbeeld 'kinnesse' dat ontdekt werd in een 13de eeuwse manuscript en verstand, slimheid betekent. Voor Martha en haar collega's is iedere nieuwe vondst fascinerend werk.

De kern, en ook het thrillergegeven, van het boek wordt echter gevormd door de zoektocht naar de oudere zus, Charlie, van Martha die tien jaar geleden spoorloos verdween. Deze mysterieuze verdwijning wordt aangevuld door een reeks angstwekkende brieven. Algauw blijkt het verblijf van Martha in Berlijn niet zo maar een studieverblijf geweest te zijn. Het was eerder een vlucht om aan de demonen die haar teisterden, te ontsnappen. Zal nu de waarheid eindelijk aan het licht komen? En wat voor een rol speelt een levensboek in het verhaal?

Voor mij was het een heerlijk ontspannende thriller omgeven door een schitterend kader. Meer van dat.

Herdruk boek "Hitlerjeugd Vlaanderen"

In december 2017 verscheen mijn boek Beknopte historiek van de Hitlerjeugd Vlaanderen in eigen beheer. Het was het eerste werkje dat verscheen over deze radicale jeugdbeweging (1943-1945) dat onder de hoede stond van de Landsleider Jef van de Wiele. Na enkele maanden was het boek uitverkocht.

Thans verscheen er bij uitgeverij Aspekt een lichtjes herziene tweede druk. Daar waar de cover van de eerste druk

bestaat uit het omslag van het eerste nummer van het HJ-blad Tijl, siert de omslag van het tweede nummer -er verschenen maar twee nummers van Tijl- de cover van de herdruk.

De winkelprijs van het boek (66 blz.) bedraagt 19.95 €. Bij mij is het boek aan een speciale prijs beschikbaar. Het zal ook te koop aangeboden worden op de Boekenbeurzen van Kontich (18 oktober 2026) en Baasrode (24 oktober 2026). E-adres: pieterjan.verstraete@skynet.be 

Carrie Nation en haar strijd tegen alcoholmisbruik

"Mannen, ik ben gekomen om jullie te behoeden voor het lot van een dronkenlap". Met deze woorden stormde Carrie Nation (1846-1911) op 7 juni 1900 een saloon in Kiowa, Kansas (Verenigde Staten) binnen, en sloeg de hele drankvoorraad aan diggelen. Nations' echtgenoot, een huisarts, was aan zijn problematische drankmisbruik overleden. Daardoor had Carrie Moore, aldus haar meisjesnaam, een enorme aversie ontwikkeld tegen alles wat met alcohol te maken had.

Ze zag zichzelf als door God geroepen om alcoholconsumptie te bestrijden en schuwde daarbij vandalisme niet; 'bijlpartijen' in de volksmond. Al saloons slopend trok ze door Kansas, en maakte gebruik van een bijl om maximaal resultaat te bereiken. Tevens had ze steeds een Bijbel bij de hand waaruit ze voorlas.

Ze deed dat alleen of vergezeld door een groep zingende vrouwen, die vaak ook in het bezit van een bijl of ander attribuut waren. 

Tussen 1900 en 1910 werd ze zo'n dertig keer door de politie wegens vandalisme, of 'hatchetations', zoals ze haar opruimacties pleegde te noemen, opgepakt en in een cel opgeborgen. Carrie Nation betaalde haar boetes door lezingen te geven over, uiteraard, drankmisbruik en speldjes in de vorm van een bijl te verkopen.

Onbekend 11-juli-gedicht uit 1921

 "Waarom bleef Breydel, ja, niet thuis? / Waarom ons niet met man en muis / Geleverd aan de Franschen?/ 't Was dan voor goed gedaan geweest / Met dat gezeur om taal en geest / En leeuwen die gaan dansen. /

't Is in de hel toch beter dan / In 't vagevuur, ontslagen van / Dat eeuwig groot verlangen / Om in den hemel eens te zijn ! ... / Men peinst er niet meer op en fijn / Gaat elk gerust zijn gangen. /

Niet waar? Mijnheer de franskiljon? / 't Is spijt dat 't nu niet anders kon. / Dat dit verdoemde Vlaamsch bleef leven / In 't heetste van zijn vagevuur. / En dat welhaast zal slaan het uur / Om hem zijn hemel te doen geven." V.D.L.

Kortrijk, 6 juli 1952

De Leeuw van Vlaanderen in het Arabisch

Cover van de Arabische vertaling

In een bijzonder lezenswaardig artikel vertelt de verdienstelijke biograaf van Hendrik Conscience, Johan Vanhecke ons dat er recent drie nieuwe vertalingen van De Leeuw van Vlaanderen (1838) zijn bijgekomen. Namelijk in het Azerbeidjaans (2023), Arabisch (2023) en dit jaar is daar een Bulgaarse vertaling bijgekomen.

Te weten dat bij ons journalisten, auteurs, dichters en literatuurwetenschappers De Leeuw... afserveren als "oubollig en onleesbaar" (aldus Bruno de Wever in zijn voorwoord). Bron: Wetenschappelijke Tijdingen, 2026/nr. 2. Het tijdschrift kan tegenwoordig gratis op het internet gelezen worden.

Maria de Langhe

Foto ADVN, collectie Jef de Langhe

In het kader van mijn biografisch onderzoek naar Jef de Langhe ontmoette ik zijn jongste zus Maria (1910-1970). Zij studeerde eind jaren 1920, begin jaren 1930 politieke en sociale wetenschappen aan de Leuvense Alma Mater. Dat leidde tot twee publicaties in boekvorm: 1) De bedrijfsraden in Duitschland (verschenen in 1932 bij de Brugse uitgeverij Excelsior), en 2) De Italiaansche "stato corporativo". De Italiaansche theoretici tegenover de fascistische werkelijkheid (in 1935 verschenen bij de Antwerpse uitgeverij De Sikkel). 

Beide uitgaven kon ik onlangs op de kop tikken. Als gevolg van de repressie week de mooie maar ziekelijke Maria na de oorlog naar Zuid-Afrika uit. Daar bouwde ze haar loopbaan verder uit maar overleed voortijdig

Andermaal Unternehmen Barbarossa

Sinds zondagochtend 3u 's nachts, nu 85 jaar geleden, ging op 22 juni 1941 Unternehmen Barbarossa van start. Het is nog steeds de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis. Hitler-Duitsland viel samen met Hongaarse, Italiaanse, Finse, Roemeense en Kroatische legers de Sovjet-Unie binnen. Later kwamen daar nog tienduizenden vrijwilligers uit zowat alle Europese landen bij.

Het groots opgezette offensief dat in mei 1945 in Berlijn eindigde, zou de wereldgeschiedenis op zijn kop zetten. De Sovjet-Unie onder Stalin kwam als grote overwinnaar uit de Tweede Wereldoorlog. Enkele jaren later stonden Amerikanen en Britten met getrokken messen tegenover hun voormalige Sovjet-bondgenoot. De Koude Oorlog zorgde voor decennialange spanningen, die thans, meer dan 35 jaar na de val van de Muur, nog steeds bestaan. 

Het laatste nummer

Met wat geluk heb ik recent de hand kunnen leggen op het laatste nummer van De Schouw, het tijdschrift van de "Nederlandsche Kultuurkamer", dat in januari 1945 verscheen. Het betrof het eerste nummer van de vierde jaargang. Daarna legde de redactie het bijltje erbij neer.

De Schouw was het paradepaardje van de Nederlandse Cultuurkamer waarvan alle kunstenaars en auteurs tijdens de bezetting lid moesten zijn, wilden ze subsidies ontvangen of publiceren. Het was een voor die tijd luxueus uitgegeven tijdschrift op groot formaat (31 x 24,5 cm) met heel wat illustraties, ook buitentekstillustraties. 

In het laatste nummer behandelt Hendrik Lindt twee redelijk onbekende componisten Leo Justinus Kauffmann en Paul Graener. Vooral professor Jan de Vries is aanwezig met een artikel over het Germaanse verlangen en een recensie van zijn eind 1944 verschenen bundel Het herwonnen verleden. Opstellen en voordrachten door A.B. Roels. Verder bevat het nummer artikels over het
17de eeuwse huis dat gelegen was aan de Korte Vijverberg 3 in 's Gravenhage met een rist foto's van de verbouwingen, en een bijdrage van E.C.G. Brunner over de samenhang tussen de bevolkingen van Nederland en het Duitse Rijk. Een beschouwing over muziekesthetica, de portamento, van de hand van Frank Delboy sluit het nummer af, dat in totaal 28 blz. telt. Uit niets blijkt dat het laatste nummer in volle oorlog verscheen. 

Een Hongaar schrijft over de Vlaamse Beweging

Tijdens mijn wereldwijde digitale zwerftochten op zoek naar het goede boek kwam ik onlangs in Boedapest, hoofdstad van Hongarije, terecht. Ik kwam er het boek Flamandok és Vallonok of "Vlamingen en Walen" tegen en kocht het dadelijk. Het boek verscheen in 1986 en is een historisch-politiek essay van de in zijn land bekende historicus Karsai Laszlo, in het Hongaars wordt eerst de familienaam geschreven, gevolgd door de voornaam. Bij ons zou het Laszlo Karsai zijn.

Het boek verscheen bij de toenmalige Hongaarse staatsuitgeverij Kossuth Könyvkiado, en biedt in 200 blz. een beknopte en kritische analyse van de historische, economische en sociaal-culturele wortels van de Belgische communautaire strijd. Voor een Hongaars publiek tijdens de laatste jaren van het socialistische tijdperk -schrijver kon het niet weten-, biedt het boek een zeldzaam neutrale, niet-marxistische blik op de complexe westerse politiek. 

Karsai slaagt erin om de Belgische taalstrijd te ontleden, niet als een simpel taalkundig probleem maar als een complex product van veranderende economische structuren en klassenbelangen. Zo beschrijft Karsai de taalwetten van 1932 als een formele erkenning dat het Franstalige assimilatiemodel in Vlaanderen definitief gefaald had. Veel aandacht besteedt hij ook aan het VNV van Staf de Clercq en Rex van Léon Degrelle.

Nogmaals Frenssen

Na de publicatie van een Poolse karikatuur (zie 8 februari 2026) van de Antwerpse wereldverbeteraar en politicus Leo Frenssen publiceren we hierbij een andere karikatuur van hem. Ze verscheen op de omslag van het satirische Gentse tijdschrift Reinaert van 5 november 1938. Frenssens partij had toen de gemeenteraadsverkiezingen in Antwerpen gewonnen en de burgerlijke politici voor schut gezet. In april 1939 zou hij ook tot volksvertegenwoordiger verkozen worden.

Hoofdredacteur Firmin Parasie schreef onder meer in zijn hoofdartikel: "Een Kristus-figuur, om Servaes jaloersch te maken, zoo voert Frenssen regie over zichzelf. Die brave man meent het zoo goed, zegt de volksmond. Die eerlijke sukkel, waarom zouden wij niet op hem stemmen? (...) Frenssen komt uit den hoek der war resisters, der kommunisten maar hij werkt niet voor een zoveelse internationale, wel voor eigen rekening. Kleinbedrijf dus in marxisme, geen kettingwerk voor Stalin. Al te individualistisch aangelegd, zelfs te plaatselijk Antwerpsch, om in een massabeweging thuis te zijn. Frenssen staat los van het kommunisme, want het kommunisme is Frenssen niet. Wat de Vlaamsche eisen betreft: ik ben Vlaming, zegt Frenssen. Maar den franskiljon mag geen kwaad geschieden en België is ons vaderland. Begrepen?"

De redding van de Weense Stephansdom in 1945

Tijdens de slag om Wenen in april 1945 werd er aan de torenspits van de wereldberoemde Stephansdom een witte vlag gehesen om het kerkgebouw te sparen. Woedend beval de bevelvoerende 'Stadtkommandant' SS-generaal Sepp Dietrich als vergelding de dom in puin te schieten. Hauptmann (kapitein) Gerhard Klinkicht weigerde echter het bevel uit te voeren. Zowel de Stephansdom, hoewel beschadigd, als Klinkicht overleefden de Tweede Wereldoorlog.

Herdenking moordpartij in Abbeville

Vandaag 66 jaar geleden vond in Abbeville (Abbegem) een moordpartij plaats. Franse hysterische soldateska vermoordden er een aantal gedeporteerden uit Vlaams-België. Onder meer Joris van Severen en Jan Rijckoort behoorden tot de slachtoffers.

Exact een jaar later vond in 1941 op het Binnenhof in Den Haag een herdenking van de moord op de Verdinaso-leider plaats. Het jeugdvendel "Joris van Severen" van de NSB van Anton Mussert bracht toen een eerbetoon aan hun naamgever uit. Een moment van aandacht. Zie foto. 

(Foto Verzameling Pieter Jan Verstraete)

Was opa lid van de NSDAP of de nazipartij?

Na de bezetting van Duitsland stalen de Amerikanen het partijkaartensysteem van de NSDAP of de nationaalsocialistische partij, en deponeerden deze in hun eigen nationaal archief. Thans werden al deze lidkaarten op het internet toegankelijk gemaakt. Het zijn er meer dan tien miljoen. Het magazine Der Spiegel onthulde in haar jongste nummer van 15 mei dat ze met AI deze documenten in een aparte makkelijk raadpleegbare databank gestopt heeft.

Nu kan dus iedere Duitser of andere belangstellende op internet nagaan of zijn grootvader/grootmoeder lid was van de NSDAP en dat liever verborgen hield. Dat zal wellicht aanleiding geven tot heel wat drama's en familieruzies. Zo is het verhaal al bekend van een neef die uitploos dat zijn grootvader in november 1938 tijdens de Reichskristallnacht de synagoge van Rheine in brand stak, en dat steeds verzwegen had. Wie zal hier nog baat bij vinden? Deze mensen zijn thans allen hoogbejaard en moeten ze hier nog voor vervolgd worden? In elk geval, liet Der Spiegel weten, lopen in sommige families de gemoederen hoog op.

De nieuwe orde tegen rokers

Hoewel pas in de jaren 1970 de kwalijke effecten van roken op de gezondheid echt doordrongen tot het grote publiek, waren de nationaalsocialisten er veertig jaar eerder als eersten al druk mee bezig. Opvallend is dat niet alleen Adolf Hitler tegen roken was, maar ook zijn collega's Francisco Franco, Benito Mussolini, Ante Pavelic en Anton Mussert. 

In de jaren dertig van vorige eeuw was al bekend dat roken kon leiden tot hart- en vaatziekten en kanker. Hitler beval als eerste staatsman in Europa een antirookcampagne: roken in openbare gelegenheden werd verboden, en overal verschenen posters en advertenties die de gevaren duidelijk maakten. Na de Duitse capitulatie in mei 1945 werd de sigaret weer populair - wat ongetwijfeld ook te maken had met de kettingrokende bevrijders en bezetters (voor wat betreft Duitsland).

Een van de meest verstokte kettingrokers was de Franse collaborateur en premier Pierre Laval maar hem kun je moeilijk een fascist of nationaalsocialist noemen. Sinds kort ben ik bezig met het schrijven van zijn biografie voor een Nederlandstalig leespubliek. 

Burgemeester van Leipzig pleegt zelfmoord

Op 18 april 1945 pleegde de burgemeester van Leipzig, Alfred Freyberg zelfmoord. Hij was 53 jaar. Een dag later bezetten de Amerikanen de stad. Wellicht vreesde Freyberg, lid van de NSDAP, door de bezetters terechtgesteld te zullen worden.

Samen met hem namen zijn vrouw, Magdalena Schwanneke (49 jaar) en hun dochter Barbara (19 jaar) een dodelijk gif in. Zoon Wilhelm Friedrich (21 jaar)
sneuvelde een jaar tevoren op 25 juli 1944 in Wit-Rusland.

Toen het gezin in het bureau van de burgemeester gevonden werd, ontstond deze iconische foto die de wereld rondging. Barbara draagt haar verpleegsteruniform.

Biografie Hugo Schiltz

Na een dagenlange lectuur, van kaft tot kaft, kon ik gisteren de uitgebreide biografie van Eric van de Casteele, Hugo Schiltz. Homme hors catégorie. Politieke biografie (uitgeverij Ertsberg) dichtslaan. Ik besprak het boek zopas voor het digitale tijdschrift Kunsttijdschrift Vlaanderen. Geïnteresseerden kunnen het daar lezen.

Hugo Schiltz speelde een bescheiden rol in mijn leven. Als student en lid van de Vlaams-Nationale Studentenunie (met toen Reinoud d'Haese als voorzitter) woonde ik op een avond in mei 1977 in een aula van de Blandijnberg in Gent een meeting bij met Schiltz als spreker. Ik herinner me nog goed dat de man die voor mij zat, een oudere, kaalhoofdige heer, plots recht veerde en in de richting van de spreker 'Verrader!' riep. Schiltz grimlachte even en zette dan zijn betoog verder. Een deel van het publiek applaudiseerde en een kleiner deel jouwde.

Zelf wist ik nog niet voldoende -na negentien jaar in Duitsland gewoond te hebben- waarom Schiltz een verrader genoemd werd. Achteraf deed Reinoud, bijgestaan door Francis van den Eynde, me het verhaal uit de doeken. Zo leerde ik weer een nieuw aspect van de Vlaamse Beweging kennen. Achteraf ontmoette ik Hugo Schiltz nog enkele keren waarbij het slechts eenmaal tot een echt gesprek kwam.